EN
وسواس من روی فونت فارسی؛ چرا یک فونت درست با وزن‌های دقیق کار صدتا فونت رو می‌کنه
بازگشت به ژورنال
تایپوگرافی·2026-10-26·۳ دقیقه

وسواس من روی فونت فارسی؛ چرا یک فونت درست با وزن‌های دقیق کار صدتا فونت رو می‌کنه

خیلی از رابط‌های فارسی به خاطر ترکیب چند تایپ‌فیس ناسازگار، فاصله‌گذاری غلط حروف یا برچسب‌های انگلیسی شلخته به هم می‌ریزند؛ راه‌حل من ساده‌تر از چیزی است که فکرش را می‌کنید.

یادداشت شخصی از میز کار استودیو·چرا در نسخه فارسی کل سایت هیچ فونت ثانویه و هیچ پسوند برنامه‌نویسی انگلیسی راه ندادم
پخش‌کننده تعاملی موشن و معماری60 FPS CANVAS
سلسله‌مراتب اوزان وزیرمتن در بوم دوزبانه
۰۰:۰۰ / ۰۰:۵۲
۰۱ ریتم و ساختار

یکی از اولین چیزهایی که توی سایت‌های فارسی چشمم را می‌زند، شلوغی فونت است. انگار بعضی وقت‌ها فکر می‌کنیم اگر تیتر را با یک فونت نمایشی، متن را با یک فونت دیگر و لیبل‌های کوچک را با کلمات انگلیسی کنار اسلش تزئین کنیم، سایت حرفه‌ای‌تر به نظر می‌رسد. نتیجه اما برعکس است: چشم بین دو خط ریتم خودش را گم می‌کند، ارتفاع خط‌ها با هم نمی‌خواند و کل صفحه حس وصله‌پینه پیدا می‌کند.

توی این پورتفولیو تصمیم گرفتم یک خط قرمز جدی بگذارم: در تمام نمای فارسی، صددرصد هویت تایپوگرافی فقط روی یک خانواده استوار باشد؛ وزیرمتن، اما با کنترل وسواس‌گونه روی تمام وزن‌هایش از سبک و معمولی گرفته تا فوق‌سیاه. وقتی فاصله اندازه‌ها و تضاد وزن میان یک تیتر هشتادپیکسلی بولد و یک زیرنویس سبک خوب چیده شود، صفحه خودبه‌خود حال‌وهوای مجله‌های گرافیکی تمیز را می‌گیرد، بدون اینکه حتی یک بار به فونت دوم متوسل شوید.

نمودار تغییر کنتراست با کمک وزن و اندازه در تایپوگرافی فارسی؛ تمام ریتم صفحه تنها با کنترل وزن وزیرمتن ساخته شده است.
نمودار تغییر کنتراست با کمک وزن و اندازه در تایپوگرافی فارسی؛ تمام ریتم صفحه تنها با کنترل وزن وزیرمتن ساخته شده است.تصویر ۰۱

سه اشتباه فنی که خط فارسی را خراب می‌کنند

بسیاری از مشکلات تایپوگرافی فارسی در وب نه به خاطر بدی فونت، بلکه به خاطر کپی کردن عادت‌های تایپوگرافی لاتین رخ می‌دهد:

  • قانون صفر برای فاصله حروف در فارسی: توی طراحی انگلیسی کم کردن فاصله حروف در تیترهای بزرگ خیلی رایج است و زیبا می‌شود؛ اما اگر همان کلاس tracking-tight یا tracking-wider را روی متن فارسی رها کنید، اتصال ظریف حروف شکسته می‌شود یا کلمات زیادی به هم می‌چسبند. در هر کامپوننتی که تیتر انگلیسی و فارسی مشترک دارد، همیشه فاصله حروف را در حالت فارسی دقیقاً روی صفر قفل می‌کنم.
  • ممنوعیت برچسب‌های شبه‌کُد وسط رابط فارسی: نوشتن عبارات انگلیسی مثل PLATE // 01 بالای یک مقاله فارسی هیچ معنایی برای مخاطب نمی‌سازد و فقط نمایش مصنوعی است. در صفحه فارسی، شماره‌گذاری ظریف فارسی (۰۱، ۰۲) با وزن درست خیلی اصیل‌تر است.
  • استفاده از ارقام هم‌عرض و ارتفاع خط بازتر: حروف فارسی به دلیل نقطه‌ها، دنباله‌ها و کشیدگی‌های بالا و پایین، به ارتفاع خط بیشتر نسبت به انگلیسی نیاز دارند. در مقاله‌ها وقتی line-height کمی نفس بازتری دارد، خواندن پانصد کلمه روی نمایشگر به جای خستگی، روان می‌شود.
وقتی تایپوگرافی فارسی بدون وصله‌های نمایشی روی پایه درست بنشیند، نه تنها از همتای لاتینش عقب نمی‌ماند، بلکه ریتم بصری منحصربه‌فرد خودش را می‌سازد.

حواسم به کانتینرهای چپ‌به‌راست هم هست

یک تله مهندسی ظریف هم توی سایت‌های دوزبانه وجود دارد که بارها دیده‌ام طراح‌ها و برنامه‌نویس‌ها را غافلگیر می‌کند: وقتی داخل یک صفحه فارسی، کارت یا کدری جهت LTR دارد، سلکتورهای معکوس جهت خودکار همیشه درست کار نمی‌کنند و ممکن است کلاس فاصله حروف انگلیسی روی متن فارسی داخل آن کارت نشت کند. تست واقعی روی مرورگر با جابه‌جایی سریع میان فارسی و انگلیسی تنها راه مطمئن شدن از تمیز بودن رندر است.

کاربرد ارقام دقیق و ریتم تایپوگرافی خلوت در نمای ماکرو پروژه Atelier Chrono؛ هر عدد جای مشخص و ثابت خودش را دارد.
کاربرد ارقام دقیق و ریتم تایپوگرافی خلوت در نمای ماکرو پروژه Atelier Chrono؛ هر عدد جای مشخص و ثابت خودش را دارد.تصویر ۰۲

تایپوگرافی خوب دیده نمی‌شود، خوانده می‌شود

هدف من از این همه سخت‌گیری روی وزن فونت و فاصله خطوط این نیست که بیننده بگوید «چه فونت عجیبی انتخاب کرده»؛ هدف دقیقاً برعکس است: می‌خواهم تایپوگرافی آن‌قدر تمیز، طبیعی و بدون اصطکاک بنشیند که کاربر فقط ایده و حس کار را دریافت کند.

مستندات تصویری استودیو۰۱ — ۰۲
گستره اوزان فونت وزیرمتن از نازک تا سیاه کنار هم؛ خلق سلسله‌مراتب بدون نیاز به تغییر خانواده فونت
گستره اوزان فونت وزیرمتن از نازک تا سیاه کنار هم؛ خلق سلسله‌مراتب بدون نیاز به تغییر خانواده فونت۰۱
دقت چیدمان ارقام جدولی و حاشیه منطقی در پروژه Atelier Chrono
دقت چیدمان ارقام جدولی و حاشیه منطقی در پروژه Atelier Chrono۰۲
سایتِ بی‌صدا نصفِ حسش کمه؛ نقش صدا و میکرو‌اینتراکشن‌های ریز در طراحی رابط
مقاله بعدی در ژورنال

سایتِ بی‌صدا نصفِ حسش کمه؛ نقش صدا و میکرو‌اینتراکشن‌های ریز در طراحی رابط

تفاوت یک محصول خسته‌کننده و یک ابزار خوش‌ساخت اغلب توی میلی‌ثانیه فشار دکمه و صدای ظریف مکانیکی‌اش است؛ اما اگر زیاده‌روی کنید سریع آزاردهنده می‌شود.

مطالعه مقاله